“Eu son Balbino. Un rapaz da aldeia….”

“…Coma quen dis, un ninguén. E ademais, probe”. Desta forma tan rotunda empezaban as memorias do neno neiravilán, que logo, a forza de cavilar, non aceptaría ser un resignado conformista. Moitos dos nacidos na zona rural, e no franquismo, sentímonos identificados co Balbino e con moitas das súas angueiras, e poñiámonos da súa parte nas liortas que tiña co seu antagonista, Manolito, tamén do rural pero da clase fina. En troques, seu pai volvía polo neno do señor en vez de facelo polo propio.

Non era entendible este desleixamento paterno. Ou quizais si, pois o proxenitor do neno labrego non era nin é o único galego abaixadizo ante os poderosos: un de tantos que lle dá a razón a quen o despreza. Un caso claro de autoodio que aínda persiste hoxe cando xa o considerabamos desterrado. Para demostrar o enganados que estabamos aí está o “noso” Presidente de Galicia, que un día si e outro tamén intenta convencernos de que o verdadeiro problema dos galegos é que non sabemos inglés. Como solución a este trauma seica é imprescindible exterminar o galego a curto prazo, e para isto vai ordenar retirar milleiros de libros de matemáticas, física e química polo “delito” de estaren escritos na lingua dos parias deste país, o galego: non lle importa que 3,8 millóns de euros, segundo os editores, vaian ser tirados ó lixo. A crise tampouco lle impide gastar un millón de euros máis para facer propaganda do “seu” decreto do plurilingüismo. O “noso” Goberno vai dilapidar un total de cinco millóns de euros en “joder el gallego”. ¿Quen falou de crise?

Os Peares: unión natural fronte á división artificial

Aínda que teño para min que nunca leu as Memorias, o “noso” Presidente debe pensar que todos os galegos baixamos as orellas coma o pai de Balbino e renegamos do noso en favor do alleo. Seica el (o “noso” Presidente), tamén foi un neno do rural, dos Peares, lugariño dun cento de casas artificialmente partillado entre catro concellos, tres partidos xudiciais e dúas provincias: o paradigma da caótica división administrativa de Galicia. Pero Os Peares tamén son o símbolo da unión natural, como ben o entendera o teólogo Xosé Chao Rego cando organizara alí, o 16 de setembro de 1980, a III Romaxe de Crentes (e non crentes) galegos: a liturxia convidaba á irmandade dos pobos tomando como símbolo a unión das augas dos ríos galegos que se produce neste lugar tan sinalado da nosa xeografía, pois alí o río Miño recibe as do farturento Sil e do pequeno Búbal.

No canto da unión natural, o “noso” Presidente tomou da súa aldea como modelo de goberno a división artificial imposta desde os despachos madrileños, de aí que fomente a desunión, o enfrontamento, a segregación. Se alguén lle parece dura esta última palabra, que lembre que o primeiro intento do seu goberno fora separar nos colexios por aulas os nenos dun e doutro idioma. ¿Habería tamén autobuses distintos para uns e outros para evitar “a contaminación”? Nisto recuou, de momento, quizais porque, coa proximidade do Mundial de Fútbol de Suráfrica, igual se volvía falar moito daquel apartheid de mala prensa… Aínda que os nosos nenos seguirán indo xuntos (de momento) nos mesmos buses ó colexio, non teño claro que os Balbinos galegofalantes non lles teñan que ceder o asento ós Manolitos castelanfalantes. ¿Faría o “noso” Presidente outra das súas promesas electorais?

Os exemplos de Rosa Parks e de Mandela

Dun xeito ou doutro, o goberno do Sr. Presidente (deles) anuncia radicais medidas segregacionistas para o curso escolar que empeza en setembro deste ano, no que boa parte dos nenos de educación infantil se verán privados do seu idioma por mor dunhas enquisas enganosas e sen garantías. Tamén se ameaza con expedientes ós profesores/as das materias científicas que sigan dando as clases no idioma propio de Galicia, como se iso fose un delito execrable. A un esta medida tamén o leva á Suráfrica do século pasado, con aquelas sancións impostas polo goberno racista de Pretoria ós mestres e alumnos negros de Soweto por rexeitaren a imposición do afrikaans (un dos idiomas dos brancos) nas aulas.

Fronte ós novos aprendices do senador McCarthy terán que aparecer en Galicia moitas Rosa Parks, aquela costureira de cor (negra) de Alabama (USA) que se negara a cederlle o asento do bus a un rixoso home branco; coma ela teremos que negarnos a sufrir a humillación de desaloxar o asento da lingua galega do bus que nos vai levando desde hai máis de mil anos. Coma ela, os defensores do galego xa estamos fartos de ceder e ceder, de sermos estranxeiros na propia casa. ¡Rosas e Balbinos, Balbinos e Rosas: por nada do mundo deixedes o voso asento! ¡Agarrádevos a el con forza e que veña a noxenta garda pretoriana do Manolito dos Peares arrincarvos del para levarvos esposados –expedientados- por “querer imponer el gallego”! (dade por descontado de que volverán presentar os oprimidos coma opresores). Lembrade que a Historia non só a poden mudar os que mandan, senón tamén costureiras humildes coma Rosa Parks, pois sen a súa valente acción de 1955 quizais non se produciría o activo movemento polos dereitos civís dos anos sesenta nos EE.UU., co doutor Luther King á cabeza, nin habería hoxe un presidente de cor (negra) na Casa Branca. Grazas á firme resistencia de moitos Balbinos e Rosas, do rural e das cidades, chegará o día en que Galicia poida presumir dun presidente integrador como o foi Nelson Mandela na República de Suráfrica, coa suficiente categoría para gobernar para todos. Nestes momentos nin sequera temos un De Klerk: retrocedemos ós tempos bretemosos dun Botha, dun rancio Botha.

No goberno de Núñez Feijoo día a día a realidade supera a ficción; no que toca á tarefa da liquidación da lingua galega, claro. Unha brigada de demolición de todo o que cheire a galego. Neste mesmo Xornal de Galicia publicaba eu o 18 de novembro de 2009 un artigo titulado «Entre os dous Cirilos, escolleron o malo», que se pode ler no libro de recente publicación Feijóo, o galego e nós (Laiovento). Aínda fresca a estrea do filme Ágora de Amenábar, comparaba a bárbara destrución da famosa Biblioteca de Alexandría por fanáticos cristiáns inducidos polo seu intolerante bispo Cirilo, co labor aniquilador sistemático da lingua e cultura galegas iniciado polo “noso” Presidente. Eis algúns parágrafos do artigo: “Cada papiro polo aire eran os folios dos nosos Cancioneiros medievais ciscados por unha ventá á ventoeira. Cada pergamiño rachado eran as páxinas arrincadas das Cantigas de Santa María. Cada cacharela no patio eran as obras de Rosalía, Curros, Pondal, Castelao, Cunqueiro, Ferrín ou Rivas reducidas a borralla. (…) Deste noso goberno só coñecemos amputacións no corpus da nosa lingua: [aquí varios exemplos]. (…) En fin, agora estamos na tensa espera da pira (¿funeraria?) final: o anunciado novo decreto relegador do galego no ensino e a derrogación da Lei de Normalización Lingüística. ¿Atreverase a facer o sumo sacerdote un acto «depurador» solemne na praza do Obradoiro ó estilo dos antigos autos de fe de Filipe II? A Santa FAES reloucaría contemplando as labaradas…”

Pois ben: nin que o “noso” Goberno tomase a deprimente escena do filme como exemplo a seguir, pois todo isto foise cumprindo paso a paso. Ítem máis: el mesmo procurou rapidamente esa materia combustible para esa pira no Obradoiro cos milleiros de libros escolares de matemáticas, física, química e tecnoloxía publicados en galego; un dispendio de 3,8 millóns de euros que o “noso” Goberno vai tirar ó lixo sen o máis mínimo remorso de conciencia (a crise para “joder el gallego” non conta). Como o “noso” Goberno xa decidiu a extinción do noso idioma, facilitémoslle o traballo e na noite das cacharelas desta véspera de San Xoán xuntemos diante da catedral compostelá o maior número de libros escolares de materias científicas escritos nesa espuria lingua de Galicia e fagamos unha gran pira; digo eu que, en vez de tiralos ó lixo ou mandalos á máquina trituradora como pensan facer, será mellor queimalos publicamente na nosa praza máis coñecida para dar exemplo cívico nun solemne auto de fe castelanista, para que o lume purificador erradique todo vestixio de vocábulos científicos no idioma de Rosalía e Castelao. Coas cámaras da TVG presentes –of course- convidemos logo ó Sr. Presidente da Xunta a que exerza de sumo sacerdote e teña a honra de prenderlle lume á pira coa solemnidade áulica dos sacrificios da Antigüidade ou dos autos da Inquisición do séc. XVI. Os fachucos incendiarios xa hai tempo que llos teñen acesos o conselleiro de Educación e o secretario de Política Lingüística. Que o noso haraquiri cultural sexa completo, dirixido polo noso máximo mandatario, que xa terá un lugar na Historia deste país por tal acto. A ver se con este acto purificador a insaciable Santa FAES se dá por satisfeita e nos deixa en paz. ¿Ou teremos que inmolarnos tamén na pira os galegofalantes?

Publicado en Xornal de Galicia, 23-06-2010, p. 7.

«Resulta evidente que a lingua é unha realidade social que se prolonga no tempo, máis alá da vida dun home ou dunha xeración. E tamén é obvio que, normalmente, as persoas lles transmiten a lingua ós seus descendentes de forma inconsciente. Deste xeito, desde hai máis de mil anos o galego vén sendo obxecto de transmisión e entrega por parte das sucesivas xeracións de cidadáns deste país.

Isto non é un impedimento para afirmar que, ó longo da historia, moitas persoas tiveron a intención deliberada de conservar e de lles ensinar o galego ós seus fillos calquera que fosen as circunstancias económicas, políticas e sociais que lles cadrou vivir.

Este é o motivo polo que cremos que esta é unha boa ocasión para que, como manifestación de respecto á nosa lingua e ós seus falantes –especialmente ós que contribuíron a que perdurase o galego a través dos tempos-, fagamos da tradición de lles ensinar o noso idioma ós fillos un acto de vontade deliberado e consciente. E, nesa idea, qué pode haber mellor que formalizar ese acto na declaración individual máis solemne que prevé o dereito: unha manda ou disposición testamentaria.

Perséguense con isto dúas finalidades: a primeira, subliñar simbolicamente a nosa vontade xeracional de que o galego continúe a ser a lingua dos nosos fillos e do futuro do noso país, porque nun contexto histórico no que –diante da acelerada evolución das ciencias e da tecnoloxía- tantas cousas se volven incertas, é bo volver a mirada ó principal instrumento de comunicación entre os homes destes país, á primeira ferramenta de expresión das nosas ideas e da nosa cultura; en segundo lugar, recuperar para o galego determinados ámbitos da nosa vida, en conexión co pasado. Hai actos xurídicos que materializan decisión básicas da vida dos cidadáns, como son as compravendas, os casamentos, os porfillamentos, os préstamos, as doazóns etc., ós que debemos trasladar sen máis demora a utilización do noso idioma. Con máis razón, o testamento, expresión solemne da derradeira vontade dunha persoa, é o acto xurídico no que máis aprema o uso do galego. É necesario que, neste contexto, chamemos á responsabilidade dos notarios, avogados e demais xuristas desta terra, porque a súa contribución a esta tarefa é obrigada».

Eu só fun o simple transcritor deste texto, pois o seu autor foi o mesmísimo Presidente da Xunta. Non o actual -que ninguén o crería-, senón o anterior do anterior, o predecesor de Touriño: Manuel Fraga Iribarne. É o contido da Presentación da campaña ‘Non desherdes a túa lingua’, promovida no ano 2002 pola Dirección Xeral de Política Lingüística da Xunta e o Concello de Redondela para impulsar os testamentos en galego. Publicaríase nun libriño (Un futuro para a lingua; 2002) no que máis dun cento de persoas redactaron breves mandas testamentarias en galego. Na páx. 107 está a do propio Fraga, cun parágrafo que non só nos fai lembrar a Cunqueiro senón tamén ó mesmísimo Castelao:

«Ítem máis, que a fala que herdei dos meus devanceiros da Regueira, en Regoaveso, siga a medrar nos labios do meu pobo polos séculos dos séculos; cantareira e popular, como un día de festa maior, culta e románica, coa mesma altura e grandeza da Santa Igrexa Catedral do Noso Señor Santiago, principio e fin de todos os camiños de Europa».

O noso idioma non tivo avances significativos nos dezaseis anos de goberno fraguista, entre outros motivos porque nunca se realizou unha política lingüística digna de tal nome, maiormente apoucada e ‘pasota’, aínda que é de salientar que fose o goberno Fraga, con Feijoo como vicepresidente, quen pulase por redactar o Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, que no seu día, por unanimidade, apoiou o Parlamento de Galicia (Doc. Núm. 17629, BOPG núm. 622 do 07.09.2004]. Pero o certo é que, polo menos, o de Vilalba non pasará á historia por unha actitude hostil e destrutora cara á lingua galega na súa etapa como Presidente da Xunta de Galicia (outra cousa fora a súa etapa como ministro de Franco) como a iniciada polo goberno do Presidente actual, a quen xa ninguén imaxina asinando textos coma estes. Antes tería que mudar o curso do Amazonas (e abofé non me importaría enganarme).

Publicouse en Xornal de Galicia (edición dixital) o día 5-12-2009.

Ollando no filme “Ágora” de Amenábar a bárbara destrución da Biblioteca de Alexandría por fanáticos cristiáns, inducidos polo seu bispo Cirilo coa anuencia do emperador romano, non fun o único en trasladar a escena á Galicia actual, pois hoxe estamos vivindo unha campaña aniquiladora semellante por parte dos nosos gobernantes contra a lingua (e cultura) galegas. ¿Como foi posible que cultos bispos coma o propio Cirilo -que chegou a santo e sería incluso proclamado Padre da Igrexa a fins do séc. XIX- inducisen á destrución pola destrución só porque as obras alí custodiadas non eran de cristiáns?

Aquela Alexandría era, antes de triunfar o fanatismo, un paraíso de tolerancia onde convivían xudeus, cristiáns, pagáns e mesmo xente descrida, como parece que era o caso da filósofa Hipatia, a protagonista. Sen dúbida foron moitos os espectadores que saíron do cine indignados por tal irreparable perda, aínda que non sei se todos trasladarían a súa indignación a hoxe, co noso idioma milenario ameazado pola acción mentireira dos intolerantes coa dirección asistida do propio goberno galego.

Ollando aquela seita de fanáticos entrando a saco no templo do saber da Antigüidade disposta a estragar todo, foi inevitable a comparanza. Columnas e andeis polo chan, pergamiños e papiros voando… Cada papiro polo aire eran os folios dos nosos Cancioneiros medievais ciscados por unha ventá á ventoeira. Cada pergamiño rachado eran páxinas arrincadas das Cantigas de Santa María. Cada cacharela no patio eran as obras de Rosalía, Curros, Pondal, Castelao, Cunqueiro, Ferrín ou Rivas reducidas a borralla… Un coñecido intelectual galego dixo que calquera acción contra a lingua é como unha bárbara amputación no corpo humano. E deste noso goberno só coñecemos amputacións no corpus da nosa lingua: a eliminación da proba de galego nas oposicións, a retirada de subvencións ós libros e ás traducións, as enquisas enganosas no ensino, as ‘galiñolas’, o desenterro da toponimia acastrapada… En fin, agora estamos na tensa espera da pira (¿funeraria?) final: o anunciado novo decreto relegador do galego no ensino e a derrogación da Lei de Normalización Lingüística. ¿Atreverase a facer o sumo sacerdote un acto “depurador” solemne na praza do Obradoiro ó estilo dos autos de fe de Filipe II? A Santa FAES reloucaría contemplando as labaradas, sen dúbida…

O templo do saber de Alexandría quedara convertido nunha corte de ovellas. Boa metáfora. Quizais sexa iso o destino pensado para Galicia: sen lingua, sen identidade, sen Caixas… seremos coma ovellas. A san Cirilo de Alexandría non o salvou de ser xulgado pola Historia nin a súa suposta santidade, pois nela figura coma o destrutor de algo que hoxe sería Patrimonio da Humanidade (e tamén coma un dos primeiros antisemitas). Tristes méritos. ¡Que diferenza co outro san Cirilo, o Filósofo (séc. IX), tan ben querido polas nacións eslavas por ser o salvador e normalizador lingüístico das súas linguas minorizadas! Podendo escoller entre os dous Cirilos, os nosos gobernantes inclináronse polo inquisidor. Mágoa. Eu confésome devoto do outro, o Bo, o que non só lles predicou ós eslavos nas súas desprezadas linguas ágrafas senón que lles creou un alfabeto, o ‘cirílico’, para que as puidesen escribir. Crenzas relixiosas aparte, poderíase pensar en instituír na festividade dos santos Cirilo e Metodio, o 14 de febreiro, o Día da Normalización Lingüística das linguas ameazadas coma a nosa; tamén serviría para recordarlle á Igrexa en Galicia as súas obrigas lingüísticas cos seus fieis galegos.

Con este título publicouse en Xornal de Galicia (18-11-2009), páxina final, e na revista Irimia nº 801 (do 28 de Nadal ao 10 de xaneiro de 2010), p. 13. Con algunhas modificacións e co título «A destrución pola destrución» publicouse en El Correo Gallego o 26-11-2009, p. 19.

Era unha moza da zona rural que foi para a capital e namorou alí dun mozo moi fino, moi fino, dunha familia moi fina, moi fina; a rapariga ordenou de casar con el e decidiu non convidar a súa nai á voda, pois «te era muy de la aldea» e non «daba» moi ben coa súa nova familia. Éralles tamén outro mozo do rural que tamén marchou para a capital e que tamén se deu á finura; un día levou os seus amiguetes capitalinos a súa casa «de la aldea» e presentoulles a nai como a criada; e o peor non foi iso, senón que a boa da muller representou moi ben o seu papel subalterno e servil en todo momento para evitar o sufrimento do seu filliño da alma…

Son dous casos, verídicos, do que os sociolingüistas chaman autoodio: infravalorar o propio e sobrevalorar o alleo. Iso é o que está facendo o ‘noso’ Goberno galego co seu Presidente á cabeza coa lingua propia de Galicia, avergonzarse dela e humillala tratándoa como a criada da casa en vez de lle dar o trato digno que lle corresponde como señora da mansión onde naceu e viviu as súas mil primeiras primaveras. ¡Quen nos ía dicir que o fillo mellor tratado, o mellorado, estea conspirando para mover os papeis para desafiuzala e poñela de portas para fóra!

Nunca dei entendido os galegofalantes que preguntan para qué lles serve a súa lingua. É coma se preguntasen para qué lles serve súa nai ou seu pai. Razoar coa utilidade material da lingua propia é coma se un razoase o cariño ós pais en función de que lle sexan ou non útiles, ricos ou guapos (se non é así, ¿xa non os queremos?). Queremos a lingua como queremos os pais ou ós fillos: porque son nosos, e abonda.

Non obstante, non é certo que o noso idioma non sirva para facer uso del polo mundo adiante, e senón que lle pregunten ós de Pescanova e doutras empresas de qué idioma se valen para concertar acordos cos gobernos de Portugal, Angola, Mozambique ou o Brasil. O galego serviulles e sérvelles a moitos dos nosos emigrantes en Europa para aprenderen idiomas coma o francés ou o italiano, por exemplo, con máis semellanzas fonéticas e léxicas co noso idioma que co castelán. O bilingüismo case innato dos galegofalantes –os únicos galegos realmente bilingües- facilítanos a aprendizaxe dun terceiro e dun cuarto idioma: que o digan tamén os nosos emigrantes en Europa, que tantas veces serviron de intérpretes a outros españois monolingües.

O domingo 18 estaremos en Compostela para reivindicar o dereito da lingua galega a vivir con dignidade na súa propia casa. Os seus bos fillos non podemos consentir que algúns desleigados a traten coma a criada e moito menos que a queiran expulsar da morada que vén habitando desde hai mil anos. Reivindicaremos o dereito a seguirmos sendo (verdadeiramente) bilingües e potencialmente plurilingües –pois quen sabe galego sabe máis- fronte ó limitado monolingüismo ó que nos queren condenar. A manifestación debe ser apartidaria e plural, aberta a todas as ideoloxías, pois a lingua propia de Galicia é patrimonio cultural de todos os galegos, tamén dos castelanfalantes habituais. Por espurios motivos políticos ninguén ten dereito a privarnos da maior creación colectiva do pobo galego, en palabras de Castelao.

Publicouse en La Voz de Galicia o 14-10-2009 (ed. de Carballo L-15). Co título «O 18 [de outubro] en Compostela na defensa da lingua nai» publicouse no Xornal de Galicia o 18-10-2009.